Ảnh minh họa

Một đứa trẻ nếu nghĩ rằng bố mẹ sẽ chu cấp cho các khoản chi tiêu của nó, nó sẽ tiêu xài hoang phí. Tình cảnh được nuông chiều như vậy là “ràng buộc ngân sách mềm”: giới hạn tiền túi của đứa trẻ có thể co giãn, “mềm” như cao su, vì bố mẹ chu cấp cho nó một cách sổng sểnh; tiêu hết tiền, bố mẹ sẽ cho thêm.

Đứa trẻ con nhà nghèo, có vài xu trong túi, thì phải tằn tiện, vì xài hết vài xu đó thì là hết sạch, bố mẹ nó đào đâu ra tiền mà chu cấp tiếp. Nói chung,“ràng buộc ngân sách” của lũ trẻ nhà nghèo là cứng, khó du di được.

Nhà giàu biết dạy con cái cũng nghiêm khắc với chúng, không để chúng tiêu hoang, lo cho chúng học hành nghiêm chỉnh, dạy chúng tiết kiệm và không có chuyện nuông chiều.

Ràng buộc ngân sách của trẻ em nghèo, và của trẻ con nhà giàu biết cách dạy con như vậy, nói chung là “cứng”. Tiêu hết tiền túi, thì nghỉ. Bọn trẻ nghèo này có cơ nên người, bọn trẻ con nhà giàu không được nuông chiều còn có cơ hội nên người hơn.

Ngược lại con nhà giàu mà được nuông chiều, thì chúng hư: tiền tiêu như nước, rồi ma túy hay ăn chơi đàng điếm là bước tiếp theo. Học hành bê trễ, bố mẹ sẽ bỏ tiền cho chúng đi nước ngoài! Dẫu có mua được bằng, chúng cũng sẽ chẳng làm nên công cán gì.

Nhà giàu quá nuông chiều con có thể khuynh gia bại sản. Nhà nghèo mà lại quá nuông chiều con, thì chắc chắn tan hoang cửa nhà, hay bản thân chúng lâm vào vòng tội lỗi: ăn cắp, ăn cướp để có tiền tiêu xài khi bố mẹ sạch túi.

Với một quốc gia cũng vậy. Nhà nước như cha mẹ, các doanh nghiệp nhà nước như con cái. Vinashin và bao nhiêu tập đoàn khác được “bà mẹ nhà nước” ưu ái, nuông chiều: từ thương quyền, tài nguyên, vốn, tiền vay, bảo lãnh, vân vân; tạo ra môi trường để người ta nghĩ là ràng buộc ngân sách của họ mềm. Họ hoạt động không hiệu quả là chuyện dễ hiểu. Quá được nuông chiều đâm hư, như Vinashin, họ có thể khiến bà mẹ nhà nước lao đao. Nhà nước còn nghèo mà có nhiều con hư, thì tan hoang cửa nhà là chuyện nhỡn tiền.

Hãy siết kỷ luật, không nuông chiều, cứng hóa ràng buộc ngân sách của chúng thì nước nghèo cũng có cơ giàu lên, ngược lại thì vô vọng.