MẤY VẤN ĐỀ VỀ GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG
Ở TRƯỜNG THCS
TS. Phùng Khắc Bình, Vụ trưởng Vụ Công tác HSSV- Bộ Giáo dục và Đào tạo
Phó Trưởng ban chỉ đạo Phong trào thi đua Xây dựng
Trường học thân thiện, học sinh tích cực.
TS. Vũ Quốc Anh, Chuyên gia Dự án Phát triển Giáo dục THCS II
1. Giới hạn vấn đề:
- Đối tượng: học sinh trường THCS
- Phạm vi: các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp (không bàn đến việc tích hợp vào các môn học)
- Chú trọng thực tế, không nặng về lí luận.
- Những vấn đề nêu ra theo hướng mở, không mang bất cứ tính áp đặt nào; có tính khả thi, tuỳ từng hoàn cảnh cụ thể của nhà trường mà vận dụng.
- Bình luận và một cách tiếp cận khác so với một trong những nội dung tài liệu Đổi mới phương pháp trong hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, mục 3.4. Giáo dục kĩ năng sống (được giới thiệu và thảo luận tại lớp tập huấn này)
- Gắn với Phong trào thi đua Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực.
2. Mục đích của việc giáo dục kĩ năng sống
- Đáp ứng mục tiêu giáo dục toàn diện; phù hợp với 4 trụ cột của giáo dục theo quan niệm của UNESCO: (i) học để biết, (ii) học để làm, (iii) học để tồn tại và (iv) học để chung sống;
- Giúp học sinh thích ứng được với cuộc sống đầy những biến động khôn lường (những tác động của tự nhiên và xã hội hiện đại)
- Thúc đẩy những hoạt động mang tính xã hội, phát huy các nhân tố tích cực, hạn chế nhân tố tiêu cực, xây dựng môi trường trường học thân thiện, học sinh tích cực.
- Góp phần tích cực cho việc đổi mới phương pháp học tập của học sinh.
3. Kĩ năng sống là gì?
3.1. Một số quan niệm:
3.1.1. Tổ chức Y tế thế giới (WHO):
- Là các khả năng để có hành vi thích ứng và tích cực;
- Giúp các cá nhân có thể ứng xử hiệu quả trước các nhu cầu và thách thức của cuộc sống hằng ngày.
3.1.2. UNICEP
- Là tiếp cận giúp thay đổi hoặc hình thành hành vi mới.
- Tiếp cận này lưu ý đến sự cân bằng về tiếp thu kiến thức, hình thành thái độ và kĩ năng.
3.1.3. Có thể quan niệm kĩ năng sống
- Là năng lực ứng xử tích cực của mỗi người đối với tự nhiên, xã hội và chính mình;
- Là khả năng tâm lí xã hội của mỗi cá nhân trong hành vi tích cực để xử lí hiệu quả những đòi hỏi, thử thách của cuộc sống.
3.1.4. Cũng có quan niệm coi kĩ năng sống là khả năng thực hiện một hành động hay hoạt động nào đó bằng cách lựa chọn và vận dụng những tri thức, kinh nghiệm đã có để hành động phối hợp với mục đích và điều kiện thực tế
3.2. Những quan niệm nêu trên cùng chứa một nội hàm:
- Là khả năng thực hiện hoạt động hay hành động,
- Là năng lực ứng xử tích cực trước những thách thức của đời sống,
- Chỉ có được một khi được rèn luyện, tích luỹ kinh nghiệm, biết cách lựa chọn.
3.3. Mối quan hệ giữa kĩ năng sống và bản năng của con người (nhân chi sơ, tính bản thiện).
- Từ khi lọt lòng mẹ, con trẻ cũng đã có những mầm mống, những tiền đề của kĩ năng: nhận thức bản thân, lựa chọn, phán đoán...nhưng ở dạng bản năng, chưa có ý thức)
- Trong quá trình trưởng thành, bằng tri thức và trải nghiệm của đời sống, bằng rèn luyện và tự rèn luyện; những mầm mống và tiền đề ấy được nâng lên và trở thành năng lực, khả năng thực hiện hành động hay ứng xử tích cực, có ý thức, có tính mục đích, vì cộng đồng.
4. Những kĩ năng sống cần được giáo dục và rèn luyện đối với học sinh THCS:
- Kĩ năng tự nhận thức(ta là ai là điều cực kì quan trọng)
- Kĩ năng giải quyết các tình huống đặc biệt khó khăn trong cuộc sống,
- Kĩ năng giao tiếp và thương thuyết (bao hàm tính tự kiềm chế)
- Kĩ năng lựa chọn và quyết định (bao hàm phê phán và bác bỏ)
- Kĩ năng hợp tác và tìm kiếm sự giúp đỡ (bao hàm yếu tố thân thiện, làm việc theo nhóm)
- Kĩ năng tưởng như rất đơn giản nhưng thật sự cần thiết như
+ Kĩ năng nghe, nói, đọc, viết